Trẻ bị tay chân miệng khi nào cần nhập viện gấp? Dấu hiệu mẹ nhất định không được bỏ qua
Chị em mình thử nhớ lại xem, cứ đến mùa hè hay những tháng giao mùa, trong các hội nhóm mẹ bỉm sữa lại rộ lên những bài đăng hỏi nhau về bệnh tay chân miệng. Nào là "bé nhà mình nổi mụn nước ở tay, có phải tay chân miệng không?", nào là "cho con ăn gì để nhanh khỏi?", và đặc biệt là câu hỏi khiến bao mẹ mất ăn mất ngủ: Khi nào thì cần đưa con đi viện gấp?
Mình hiểu cảm giác đó. Khi con sốt, quấy khóc, miệng đầy vết loét khiến con không chịu ăn, bàn tay bàn chân lấm tấm những nốt đỏ, người mẹ nào cũng xót xa và lo lắng. Bệnh tay chân miệng phần lớn là lành tính và có thể chăm sóc tại nhà, nhưng có một tỷ lệ nhỏ trẻ diễn tiến nặng rất nhanh, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng nếu không được can thiệp kịp thời. Vậy nên, việc nhận biết đúng các dấu hiệu chuyển nặng chính là "kỹ năng sinh tồn" mà bất cứ bà mẹ nào cũng cần trang bị.
Bài viết này mình sẽ cùng các mẹ "mổ xẻ" thật kỹ vấn đề này, dựa trên những khuyến cáo chính thống từ ngành y tế, để chúng ta không hoang mang thái quá nhưng cũng tuyệt đối không chủ quan. Cùng đọc nhé!
Hiểu đúng về bệnh tay chân miệng để không hoang mang
Trước khi đi vào vấn đề chính, mình cần nói qua một chút về "bản chất" của căn bệnh này để các mẹ có cái nhìn tổng quan nhất. Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do virus đường ruột gây ra, phổ biến nhất là virus Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71). Bệnh thường gặp ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, đặc biệt là nhóm từ 1 đến 3 tuổi.
Điều đáng nói là bệnh rất dễ lây lan. Virus có thể lây qua đường tiêu hóa (do tiếp xúc với dịch tiết, nước bọt, phân của trẻ bệnh), qua đường hô hấp (ho, hắt hơi) và qua tiếp xúc trực tiếp với các bọng nước trên da. Chính vì vậy, chỉ cần một bé trong lớp mẫu giáo bị bệnh, nguy cơ lây cho cả lớp là rất cao.
Biểu hiện điển hình của bệnh gồm: sốt (có thể sốt nhẹ hoặc sốt cao), đau họng, quấy khóc, biếng ăn, và xuất hiện các nốt mụn nước, bọng nước ở miệng (thường là các vết loét đau ở lưỡi, lợi, má trong), ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đôi khi cả ở mông và đầu gối. Hầu hết trẻ sẽ khỏi bệnh trong vòng 7 đến 10 ngày nếu được chăm sóc đúng cách.
Tuy nhiên, mẹ cần ghi nhớ một điều cực kỳ quan trọng: Bệnh tay chân miệng do virus EV71 có thể gây biến chứng nặng, ảnh hưởng đến thần kinh trung ương, tim mạch và có thể dẫn đến tử vong nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời. Vì vậy, việc theo dõi sát sao diễn biến của con là ưu tiên hàng đầu.
Những dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ nhập viện NGAY LẬP TỨC
Đây là phần quan trọng nhất mà mình muốn các mẹ đọc thật chậm, thật kỹ và có thể lưu lại hoặc in ra dán ở chỗ dễ thấy. Theo khuyến cáo của Bộ Y tế và các chuyên gia nhi khoa, có những dấu hiệu "cờ đỏ" báo hiệu bệnh đang chuyển sang giai đoạn nặng. Khi thấy con có bất kỳ dấu hiệu nào dưới đây, mẹ cần đưa con đi cấp cứu hoặc đến bệnh viện ngay, không chần chừ:
1. Trẻ sốt cao khó hạ
Nếu trẻ sốt trên 38.5 độ C liên tục trong hơn 48 giờ, hoặc sốt cao trên 39 độ C mà dùng thuốc hạ sốt không đỡ, hoặc cứ hạ sốt xong lại sốt lại ngay, đó là dấu hiệu đáng lo ngại. Đặc biệt, nếu trẻ sốt kèm theo run rẩy, co giật, mẹ phải đưa đi viện ngay.
2. Trẻ giật mình, chới với, run chi
Đây là dấu hiệu thần kinh cực kỳ điển hình và nguy hiểm của biến chứng do EV71. Các mẹ cần phân biệt rõ: Trẻ có thể giật mình khi ngủ (thường là những cơn giật mình liên tục, thành từng chuỗi, ngay cả khi đang thức hoặc đang ngủ), hai tay chới với như đang tìm điểm tựa, hoặc run tay chân khi đang ngồi yên. Tuyệt đối không được nhầm lẫn dấu hiệu này với việc trẻ đang mơ ngủ hay giật mình sinh lý thông thường. Nếu con có biểu hiện này, đó là tình trạng tối cấp cứu.
3. Trẻ ngủ li bì, khó đánh thức
Nếu trẻ ngủ nhiều hơn bình thường, ngủ li bì, gọi mãi không dậy hoặc dậy nhưng lại ngủ ngay, hoặc trẻ có biểu hiện lơ mơ, không tỉnh táo, mẹ cần đưa đi viện ngay. Đây là dấu hiệu cho thấy hệ thần kinh trung ương đang bị ảnh hưởng.
4. Trẻ quấy khóc vô cớ, khóc không dỗ được
Trẻ bị tay chân miệng thường quấy khóc vì đau miệng, nhưng nếu bé khóc liên tục, khóc thét lên, khóc không thể dỗ dành trong nhiều giờ liền, đó là dấu hiệu bất thường cần được thăm khám. Đôi khi đây là biểu hiện của tình trạng nhiễm độc thần kinh.
5. Trẻ nôn nhiều, nôn khan
Nôn trớ có thể gặp ở trẻ nhỏ, nhưng nếu trẻ nôn nhiều lần, nôn khan (nôn mà không ra gì), hoặc nôn sau khi ăn uống, mẹ cần đặc biệt lưu ý. Nôn khan là một trong những dấu hiệu sớm của biến chứng thần kinh.
6. Trẻ yếu chi, đi loạng choạng
Nếu trẻ đang đi lại bình thường đột nhiên yếu tay, yếu chân, không cầm nắm được đồ vật, đi lại loạng choạng như người say, hoặc ngồi không vững, mẹ phải đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức.
7. Trẻ khó thở, thở nhanh, thở bất thường
Quan sát nhịp thở của trẻ. Nếu trẻ thở nhanh hơn bình thường, thở nông, thở rít, hoặc có dấu hiệu co kéo lồng ngực, rút lõm hõm ức, môi tím tái, đó là dấu hiệu suy hô hấp, cần cấp cứu ngay.
8. Trẻ da nổi vân tím, tay chân lạnh, mạch nhanh
Đây là dấu hiệu của sốc (sốc do biến chứng tim mạch), một tình trạng cực kỳ nguy hiểm. Da trẻ có thể nổi các vân tím như vân gỗ, tay chân lạnh toát dù trẻ đang sốt, mạch đập nhanh và yếu. Trong trường hợp này, mẹ cần gọi cấp cứu hoặc đưa trẻ đến bệnh viện gần nhất ngay lập tức.
Mình xin nhấn mạnh: Khi có bất kỳ dấu hiệu nào trong số này, mẹ không nên tự ý điều trị tại nhà, không nên chờ đợi xem tình hình có đỡ hơn không. Thời gian vàng để xử lý biến chứng tay chân miệng là rất ngắn. Việc đưa trẻ đến bệnh viện kịp thời có thể cứu sống con và giảm thiểu di chứng về sau.
Phân độ bệnh tay chân miệng: Khi nào theo dõi tại nhà, khi nào nhập viện?
Để các mẹ có cái nhìn hệ thống hơn, mình sẽ trình bày sơ lược về cách phân độ bệnh tay chân miệng theo hướng dẫn của Bộ Y tế. Điều này giúp mẹ biết được con mình đang ở mức độ nào và cần xử lý ra sao.
Độ 1: Bệnh nhẹ, có thể điều trị ngoại trú
Trẻ chỉ có các triệu chứng loét miệng, nổi bọng nước ở tay chân, có thể sốt nhẹ hoặc không sốt, nhưng không có bất kỳ dấu hiệu thần kinh nào. Trẻ vẫn tỉnh táo, chơi ngoan, ăn uống được. Với trường hợp này, mẹ có thể chăm sóc tại nhà theo hướng dẫn của bác sĩ, cho con uống thuốc hạ sốt khi cần, bổ sung đủ nước và dinh dưỡng, và theo dõi sát sao.
Độ 2: Bệnh có dấu hiệu chuyển nặng, CẦN NHẬP VIỆN
Đây là giai đoạn mà trẻ bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu thần kinh như giật mình, chới với, run chi, hoặc có một trong các dấu hiệu cảnh báo mình đã liệt kê ở trên. Bắt buộc phải nhập viện để theo dõi và điều trị. Bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm và can thiệp kịp thời.
Độ 3: Bệnh nặng, nguy kịch
Trẻ có các biến chứng nặng về thần kinh (co giật, hôn mê), hô hấp (suy hô hấp, phù phổi) hoặc tuần hoàn (sốc). Cần được cấp cứu và điều trị tích cực tại các bệnh viện có chuyên khoa nhi và hồi sức nhi.
Như vậy, có thể thấy, ranh giới giữa độ 1 và độ 2 là rất mong manh. Chính vì vậy, việc theo dõi trẻ tại nhà cần được thực hiện nghiêm túc, không được lơ là, dù chỉ trong vài giờ.
Chăm sóc trẻ bị tay chân miệng tại nhà đúng cách để phòng biến chứng
Nếu con bạn đang ở độ 1 và được bác sĩ cho theo dõi tại nhà, thì đây là những việc mẹ cần làm để con nhanh khỏi và giảm nguy cơ biến chứng:
1. Hạ sốt và giảm đau đúng cách
Khi trẻ sốt trên 38.5 độ C, mẹ có thể cho trẻ uống thuốc hạ sốt chứa paracetamol theo đúng liều lượng cân nặng. Không tự ý dùng thuốc kháng sinh vì bệnh do virus gây ra, kháng sinh không có tác dụng. Không dùng aspirin cho trẻ vì có thể gây hội chứng Reye nguy hiểm.
2. Dinh dưỡng hợp lý cho trẻ đau miệng
Vì các vết loét ở miệng khiến trẻ đau và biếng ăn, mẹ nên cho con ăn thức ăn mềm, nguội, lỏng như cháo loãng, sữa, súp, sinh tố. Chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày. Tránh đồ ăn cay nóng, đồ cứng, đồ chua vì sẽ làm vết loét đau hơn. Có thể cho trẻ uống nước mát hoặc kem để giảm đau miệng (nếu trẻ thích).
3. Vệ sinh cá nhân và phòng bệnh lây lan
Mẹ cần rửa tay thường xuyên bằng xà phòng cho cả mẹ và bé, đặc biệt là sau khi thay tã hoặc vệ sinh cho trẻ. Lau sạch các bọng nước bằng dung dịch sát khuẩn nhẹ theo chỉ định. Cách ly trẻ ở nhà, không cho trẻ đến lớp hoặc nơi đông người trong thời gian bệnh. Vệ sinh đồ chơi, đồ dùng của trẻ bằng xà phòng hoặc dung dịch khử khuẩn.
4. Theo dõi sát sao và ghi chép lại
Mẹ nên ghi lại nhiệt độ của con, số lần nôn, số lần giật mình (nếu có), và tình trạng ăn uống, ngủ nghỉ của con. Điều này giúp bác sĩ có thêm thông tin khi thăm khám nếu cần. Đừng ngần ngại đánh thức trẻ dậy kiểm tra vài lần trong ngày để chắc chắn con vẫn tỉnh táo và phản xạ tốt.
Những sai lầm tai hại mẹ tuyệt đối tránh khi con bị tay chân miệng
Trong quá trình chăm sóc con, có những quan niệm sai lầm mà mình thấy nhiều mẹ mắc phải, vô tình khiến bệnh của con nặng hơn. Mình liệt kê ra đây để các mẹ cùng tránh nhé:
- Tự ý dùng thuốc kháng sinh: Bệnh do virus, kháng sinh không diệt được virus, chỉ dùng khi có bội nhiễm vi khuẩn theo chỉ định của bác sĩ.
- Kiêng tắm cho trẻ: Đây là quan niệm hết sức sai lầm. Trẻ bị tay chân miệng vẫn cần được tắm rửa sạch sẽ hàng ngày bằng nước ấm, tránh để da bị nhiễm trùng. Chỉ cần lau khô người và giữ ấm sau khi tắm.
- Chờ đến khi trẻ co giật mới đưa đi viện: Co giật là dấu hiệu muộn và rất nguy hiểm. Đừng chờ đợi, hãy đưa đi viện ngay khi có các dấu hiệu sớm như giật mình, chới với.
- Dùng mẹo dân gian không có căn cứ: Đắp lá, đắp thuốc lạ lên các nốt bọng nước có thể gây nhiễm trùng da, làm bệnh nặng thêm.
- Cho trẻ ăn đồ nóng, cay: Sẽ khiến vết loét miệng đau hơn, trẻ càng biếng ăn.
Khi nào thì có thể yên tâm cho trẻ trở lại trường?
Sau khi trẻ đã khỏi bệnh, mẹ thường thắc mắc không biết khi nào con có thể đi học lại để không lây cho các bạn. Theo khuyến cáo, trẻ nên được cách ly tại nhà ít nhất 7 ngày kể từ khi khởi phát bệnh, hoặc cho đến khi các bọng nước đã khô và không còn lây nhiễm. Tuy nhiên, virus vẫn có thể tồn tại trong phân của trẻ trong vài tuần sau đó, nên việc rửa tay sạch sẽ vẫn rất quan trọng.
Trước khi cho con đi học lại, mẹ nên kiểm tra xem con đã hết sốt, ăn uống bình thường, các vết loét đã lành và không còn bọng nước mới. Nếu còn nghi ngờ, hãy hỏi ý kiến bác sĩ để được hướng dẫn cụ thể.
Lời kết: Bình tĩnh nhưng không chủ quan
Bệnh tay chân miệng là một bệnh quen thuộc nhưng luôn tiềm ẩn những nguy cơ khó lường. Là mẹ, chúng ta không cần phải quá hoảng sợ, nhưng tuyệt đối không được chủ quan. Việc nắm vững các dấu hiệu cảnh báo cần nhập viện gấp chính là "vũ khí" tốt nhất để bảo vệ con yêu. Hãy luôn tin vào bản năng làm mẹ của mình, nếu cảm thấy con có điều gì đó không ổn, đừng do dự mà hãy đưa con đến cơ sở y tế ngay lập tức. Sự nhanh trí và quyết đoán của mẹ trong những thời điểm quan trọng có thể tạo nên sự khác biệt lớn lao cho sức khỏe và tương lai của con. Chúc các mẹ và các bé luôn khỏe mạnh, bình an!
