Mẹ ơi, nếu mẹ vừa trải qua một ca sinh mổ, chắc hẳn trong đầu mẹ đang có rất nhiều câu hỏi chồng chéo: vết mổ khi nào mới lành, bao giờ sữa mới về, ăn gì để không bị đầy hơi, có phải kiêng tắm kiêng rau xanh như bà nội nói không… Và giữa những cơn đau nhức vết mổ, tiếng con khóc đòi bú và ánh mắt lo lắng của cả nhà, mẹ chỉ ước có một ai đó nói rõ ràng cho mẹ biết: hôm nay ăn gì, uống gì, kiêng gì.
Bài viết này ra đời đúng cho khoảnh khắc đó. Không phải một danh sách lý thuyết dài dòng, mà là một thực đơn 7 ngày sau sinh mổ cụ thể theo từng ngày, kèm giải thích vì sao mẹ nên ăn món đó, mẹ nên tránh gì để vết thương nhanh lành, sữa về đều mà bụng không bị trướng, không táo bón. Mẹ cứ đọc chậm thôi, rồi lưu lại, vì mẹ xứng đáng được chăm sóc chu đáo như chính em bé vậy.
Vì sao mẹ sinh mổ cần một thực đơn riêng?
Nhiều mẹ nghĩ đơn giản rằng “sinh mổ hay sinh thường thì cũng là sau sinh, ăn uống như nhau”. Điều đó chỉ đúng một phần. Cơ thể mẹ sinh mổ phải trải qua một cuộc phẫu thuật thật sự: rạch qua nhiều lớp thành bụng, có thể mất từ 500 – 1.000 ml máu, phải dùng thuốc giảm đau và kháng sinh, và nằm hồi sức khá lâu trước khi được ngồi dậy. Chính những điều này tạo ra ba vấn đề dinh dưỡng rất đặc thù.
Thứ nhất: vết mổ cần nguyên liệu để tái tạo mô
Để lành một vết mổ, cơ thể cần đạm để tổng hợp collagen và mô mới, cần vitamin C cho quá trình tạo collagen, cần kẽm để biểu mô hóa và cần vitamin A để tăng sinh tế bào. Nếu mẹ ăn uống nghèo nàn, thiếu đạm trong những ngày đầu, vết mổ sẽ lâu liền, dễ chảy dịch, thậm chí dễ nhiễm trùng hơn.
Thứ hai: hệ tiêu hóa bị “đình trệ” sau mổ
Thuốc giảm đau nhóm opioid và việc nằm lâu khiến nhu động ruột chậm lại. Kết quả là mẹ dễ bị đầy hơi, chướng bụng, khó trung tiện và sau đó là táo bón. Cơn đau do đầy hơi sau sinh mổ đôi khi còn khó chịu hơn cả vết mổ. Vì vậy giai đoạn đầu, mẹ cần ăn những món mềm, ấm, dễ tiêu, ít sinh hơi trước khi quay lại chế độ ăn đa dạng bình thường.
Thứ ba: sữa thường về chậm hơn
Do mẹ đau, mệt, chưa được da kề da với con nhiều và có thể chưa cho con bú sớm, sữa của mẹ sinh mổ thường về muộn hơn khoảng nửa ngày đến một ngày so với mẹ sinh thường. Điều này không có nghĩa là mẹ ít sữa, mà là mẹ cần hỗ trợ đúng cách: uống đủ nước, ăn đủ đạm, ngủ khi con ngủ và cho con ngậm vú thường xuyên. Chế độ ăn chỉ là một mảnh ghép, nhưng là mảnh ghép quan trọng.
Mốc thời gian mẹ cần nhớ trong 24 giờ đầu
Theo hướng dẫn của đa số bệnh viện sản tại Việt Nam, sau mổ khoảng 6 – 8 giờ, khi đã tỉnh táo và không nôn, mẹ có thể uống từng ngụm nước ấm. Khi mẹ trung tiện được (dân gian gọi là “xì hơi”), ruột đã hoạt động trở lại và mẹ có thể bắt đầu ăn cháo loãng. Tuyệt đối không ăn khi chưa trung tiện vì dễ gây chướng bụng, nôn, thậm chí tắc ruột. Mẹ hãy hỏi y tá hoặc bác sĩ điều trị để chắc chắn về mốc thời gian áp dụng cho riêng mình.
Những nhóm dưỡng chất “vàng” cho vết mổ và nguồn sữa
Trước khi đi vào thực đơn chi tiết, mẹ hãy nắm bốn nhóm dưỡng chất cốt lõi. Chỉ cần đảm bảo đủ bốn nhóm này, mẹ đã giải quyết được 80% bài toán “nhanh lành vết thương – có sữa – không đầy hơi”.
1. Đạm chất lượng cao – “gạch xây” của vết mổ
Mẹ sau sinh mổ cần khoảng 1,5 – 2 g đạm cho mỗi kg cân nặng mỗi ngày, tức là khoảng 75 – 100 g đạm nếu mẹ nặng 50 – 55 kg. Con số này cao hơn hẳn người bình thường. Nguồn đạm dễ tiêu, ít sinh hơi mà mẹ nên chọn gồm: thịt nạc heo, thịt gà bỏ da, thịt bò nạc, cá đồng (cá chép, cá lóc, cá diêu hồng), trứng, đậu hũ non, sữa ấm. Mẹ nên chia đạm đều ra 5 – 6 bữa nhỏ thay vì dồn vào một bữa lớn, vì dạ dày lúc này rất “nhạy cảm”.
2. Vitamin C – thúc đẩy tạo collagen
Vitamin C là cofactor bắt buộc để enzyme prolyl hydroxylase hoạt động, giúp chuỗi collagen bền chắc. Thiếu vitamin C, vết mổ dễ bị “nhão”, lâu liền. Mẹ có thể bổ sung từ ổi, cam, quýt, kiwi, đu đủ chín, bông cải xanh, rau ngót, cà chua. Lưu ý ăn trái cây ở nhiệt độ phòng, không ăn lạnh buốt vì dễ gây co thắt bụng.
3. Kẽm, vitamin A và sắt – bộ ba giúp liền da và bù máu
Kẽm có nhiều trong thịt bò, thịt heo, tôm, cua, hạt bí, hạt điều. Vitamin A có trong cà rốt, bí đỏ, khoai lang, lòng đỏ trứng. Sắt có trong thịt bò, gan, rau lá xanh đậm, đậu đen. Mẹ sau sinh mổ mất máu nhiều nên rất cần sắt, nhưng gan chỉ nên ăn 1 – 2 lần mỗi tuần và nhớ ăn kèm thực phẩm giàu vitamin C để hấp thu sắt tốt hơn.
4. Omega-3 (DHA) và nước – cho sữa và cho mẹ nhẹ nhàng hơn
DHA cần cho não bộ em bé và cũng giúp giảm viêm, hỗ trợ lành thương. Mẹ nên ăn cá hồi, cá basa, cá thu nhỏ, trứng gà, hạt óc chó, dầu cá. Đặc biệt, mẹ cần uống đủ 2,5 – 3 lít nước mỗi ngày (bao gồm nước canh, sữa, nước trái cây). Nước vừa là nguyên liệu tạo sữa, vừa giúp phân mềm và giảm táo bón, lại giảm cảm giác bụng căng. Hãy nhớ: uống nước ấm, chia đều cả ngày, tránh uống một hơi thật nhiều.
Thực phẩm mẹ sinh mổ nên ưu tiên và nên tránh
Danh sách ưu tiên
- Cháo gạo, cháo yến mạch, cháo cá, cháo gà xé: dễ ăn, dễ tiêu, cung cấp năng lượng và đạm.
- Cá đồng hấp gừng, thịt nạc băm, trứng hấp: đạm lành mạnh, ít dầu mỡ.
- Canh bí đao, canh mướp, canh rau ngót, canh mồng tơi: mát, dễ tiêu, giúp nhuận tràng nhẹ nhàng.
- Cà rốt, bí đỏ, khoai lang hấp: giàu beta-caroten, tốt cho biểu mô và tốt cho tiêu hóa.
- Ổi, cam, quýt, đu đủ chín, chuối hấp: vitamin C và chất xơ nhẹ.
- Đậu hũ non, sữa ấm, sữa chua để bên ngoài cho hết lạnh: bổ sung canxi và lợi khuẩn đường ruột.
- Nước vo gạo đun sôi, nước táo đỏ hầm, nước gừng ấm: thức uống truyền thống rất phù hợp với mẹ mới mổ.
- Nghệ vàng: curcumin có tác dụng kháng viêm, hỗ trợ lành vết thương. Mẹ có thể dùng nghệ tươi giã trong canh hoặc món kho.
Danh sách cần tránh hoặc ăn rất ít trong tuần đầu
- Nhóm sinh hơi mạnh: các loại đậu (kể cả đậu xanh, đậu đen nguyên hạt), bắp cải trắng, súp lơ, hành tây sống, củ cải, mít, chuối xanh chưa chín kỹ. Mẹ chỉ nên ăn những món này khi bụng đã hết chướng.
- Đồ uống có ga, nước ngọt, nước dừa để lạnh: gây đầy bụng và dễ khiến bé bú mẹ bị sôi bụng.
- Đồ chiên rán, thức ăn nhiều dầu mỡ, đồ ăn nhanh: chậm tiêu, nặng bụng.
- Sữa bò nguyên kem uống lạnh: nhiều mẹ và bé phản ứng với lactose gây đầy hơi. Nếu mẹ vẫn muốn uống, hãy chọn sữa ấm và dùng loại ít đường.
- Rượu, bia, cà phê, trà đặc: ảnh hưởng đến sữa và khiến mẹ khó ngủ, lâu hồi phục.
- Đồ cay nóng, nhiều tiêu ớt: dễ gây khó chịu dạ dày và làm bé bú mẹ bị rôm sảy.
- Thực phẩm tái, sống: gỏi, sashimi, trứng lòng đào, nem chua – nguy cơ nhiễm khuẩn cao, tuyệt đối nói không.
- Cá biển lớn: cá ngừ đại
